قرار داده است و در طى سفرهاى عديده خود به روستاهاى دور و نزديك ، با پيران و آگاهان به وضع منطقه مصاحبه كرده و از دانسته‌هاى آنها سود جسته است و در عين حال به آنچه در كتابهاى تاريخى و جغرافيائى دربارهء اين آباديها آمده است توجه كرده است . امتياز اساسى بخش دوم فارسنامه ناصرى ، صرفنظر از اطلاعات متنوع ذيقيمت جغرافيائى و تاريخى و اجتماعى در آن است كه براى نخستين بار ، نويسنده‌اى در كتاب خويش به مردم و اشخاص درجه 2 و 3 جامعه نيز به عنوان اعيان يك محل اشاره كرده است و آنان را به جاودانگى تاريخ سپرده است و فارسنامه ناصرى در اين ميان ، امتيازى ديگر نيز دارد كه از مقام و تمول افراد صرفنظر مىكند و به علماى طراز اول و دوم و حتى درس‌خواندگان و باسوادانى كه در ناحيه كوچكى با اندك فضيلتى در شهر و روستائى زندگى مىكرده‌اند ، بذل توجه مىنمايد . از آنجا كه اساس كار ميرزا حسن در تنظيم گفتار دوم فارسنامه ، بر مشهودات و اسناد و منقولات مطلعان است ، اگر گاهى اطلاعات كافى و مقنعى بدست نياورد آن را به صراحت خاطرنشان مىسازد ، مثلا در ذكر بلوك سرحد شش‌دانگه مىخوانيم : « تميز و تشخيص هر يك از اين نواحى از ديگرى به دست نيامد كه نگاشته گردد . . . » « 1 » هنر ديگر ميرزا حسن ، جمع‌آورى اطلاعات آمارى است كه در آثار تاريخى پيش از وى بندرت ديده مىشود بعنوان مثال در ذكر محلات شيراز مىخوانيم كه : « خانه‌هاى يازده محله شيراز كه در سال 1301 به شماره درآمد 6327 بود و شماره مردمان يازده محله 25284 نفر مرد و پسر و 28323 نفر زن و دختر بود ، عموم خانه‌هاى محلات شيراز را از آجر و گل ساخته و به چوب پوشيده ، به گل اندوده‌اند و در سال 1299 جناب ميرزا على محمد قوام الملك شيرازى بر پشت بام 5 منزل خود مانند فرنگستان تخته آهن ، انداخته است و جناب ميرزا احمد خان مؤيد الملك شيرازى بر پشت بام يك منزل و مقرب الخاقان حاجى ميرزا آقا خان وكيل الملك شيرازى بر پشت بام يك منزل خود نيز تخته آهن انداخته‌اند و اميد كه . . . به اندك زمان پشت بام عموم خانه‌هاى شيراز ، تخته آهن ، اندود گردد . » « 2 » در جائى ديگر در ذكر محله اسحق بيگ شيراز مىخوانيم : « محدود است به محله درب شاهزاده و محله بالا كفت و محله لب آب و محله بازار مرغ و شماره خانه‌هاى آن در سال 1301 ، ششصد و هشتاد و هفت درب بود و مردمان آن 2720 نفر مرد و پسر و 2710 نفر زن و دختر و كدخداى اين محله آقا . . . ست و چون به درجه رشد نرسيده است مشهدى حسين را نايب او قرار داده‌اند . » « 3 » و در ذكر بازار مرغ آمده است : « در اصل دو محله بود ، يكى محله شاه‌چراغ و ديگرى بازار مرغ و اكنون هر دو را بازار مرغ گويند ، محدود است به محله اسحق بيگ و محله لب آب و محله درب شاهزاده و محله ميدان شاه و محله درب مسجد و محله سردزك و شماره خانه‌هاى آن در سال 1301 ، سيصد و هيجده خانه و مردمان آن 1500 ذكور و 1638 نفر اناث بود . » « 4 »

--> ( 1 ) . فارسنامه ، گفتار دوم ، بلوك سرحد شش دانگه . ( 2 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار دوم ، مقدمه محلات شيراز . ( 3 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار دوم ، مقدمه محلات شيراز . ( 4 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار دوم ، محله بازار مرغ .